Hướng dẫn dự phòng và xử trí phơi nhiễm nghề nghiệp | Wellbeing

Phơi nhiễm nghề nghiệp là tình trạng người lao động, đặc biệt là nhân viên y tế, tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết, chất bài tiết (trừ mồ hôi) có chứa tác nhân gây bệnh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, từ đó làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Việc nhận diện, dự phòng và xử trí đúng cách phơi nhiễm nghề nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ sức khỏe người lao động.

1. Nhận biết nguy cơ phơi nhiễm nghề nghiệp 

Khi xảy ra phơi nhiễm nghề nghiệp, người lao động có thể đối mặt với nguy cơ cao lây nhiễm HIV, viêm gan B hoặc viêm gan C. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp tiếp xúc với máu và dịch cơ thể đều được coi là phơi nhiễm nghề nghiệp có nguy cơ cao. Cần xác định rõ các tình huống sau:

• Khi bạn thực hiện xét nghiệm máu hoặc tiêm truyền cho người bị bệnh và bị kim đâm phải.
• Dao mổ, các dụng cụ y tế để phẫu thuật hay lấy máu cho bệnh nhân khiến bạn bị thương và chảy máu.
• Các ống thủy tinh nhỏ đựng máu của người bệnh bị vỡ và đâm vào da gây xước da.
• Máu hoặc dịch của người mắc bệnh HIV, viêm gan B, viêm gan C văng ra và bám vào niêm mạc như mũi, mắt, họng hay các vùng da bị tổn thương.
• Bị người khác tấn công bằng kim tiêm đã qua sử dụng và có chứa virus HIV, viêm gan B, viêm gan C và gây ra vết thương.

Như vậy, nếu máu và dịch cơ thể của người mắc bệnh bắn vào khu vực da lành, không bị trầy xước hoặc đang có vết thương hở thì bạn thuộc nhóm không có nguy cơ bị nhiễm bệnh.

Hướng dẫn dự phòng và xử trí phơi nhiễm nghề nghiệp

1. Các bước xử trí sau phơi nhiễm nghề nghiệp

Cách xử lý phơi nhiễm nghề nghiệp đóng vai trò cực kỳ quan trọng và quyết định tới 50% việc bạn có bị nhiễm bệnh hay không. Sau đây là một số bước sơ cứu đơn giản, hiệu quả mà bạn có thể tìm hiểu:

• Trường hợp phương tiện phơi nhiễm nghề nghiệp là kim tiêm hay vật sắc nhọn: Hãy rửa ngay vị trí bị tổn thương bằng nước sạch và xà phòng diệt khuẩn. Chú ý không nên nặn bóp vết thương để loại bỏ máu mà hãy để máu tự chảy ra ngoài.
• Trường hợp bị bắn máu hoặc dịch lên vùng da đang bị tổn thương: Hãy rửa sạch vết thương bằng nước và xà phòng. Chú ý, không nên dùng các thuốc khử khuẩn trên da đồng thời không cọ hoặc chà vào khu vực bị tổn thương.
• Trường hợp phơi nhiễm nghề nghiệp qua niêm mạc mắt: Rửa mắt dưới vòi nước chảy nhẹ hoặc dùng nước muối Nacl 0,9% vô khuẩn trong ít nhất 5 phút khi mở mắt và lộn nhẹ mi mắt. Chú ý không được dùng tay dụi mắt.
• Trường hợp bắn máu hoặc dịch cơ thể vào miệng: Nhổ khạc ngay máu hoặc dịch cơ thể đó ra bên ngoài và súc miệng sạch bằng nước muối sinh lý. Chú ý, tuyệt đối không được đánh răng và dùng thuốc khử khuẩn.
• Trường hợp máu hoặc dịch cơ thể bị bắn vào mũi: Xì mũi và rửa sạch mũi bằng nước muối sinh lý Nacl 0,9%. Chú ý, trường hợp này không được dùng thuốc khử khuẩn.
• Trường hợp bị bắn máu hoặc dịch cơ thể lên vùng da lành, không có vết thương: Rửa sạch khu vực bị ảnh hưởng ngay dưới vòng nước chảy cùng với xà phòng. Chú ý không nên chà sát, kỳ cọ mạnh khi rửa.

Sau khi thực hiện xử lý ban đầu tại chỗ, người bị phơi nhiễm nghề nghiệp cần báo cáo ngay cho người phụ trách hoặc bộ phận quản lý trực tiếp để được hướng dẫn và hỗ trợ kịp thời. 

Tiếp theo, cơ sở y tế tiến hành xác định tình trạng nhiễm HIV, viêm gan B và viêm gan C của người bị phơi nhiễm nghề nghiệp cũng như nguồn gây phơi nhiễm, trên cơ sở hồ sơ y tế và xét nghiệm theo quy định. 

Trường hợp có nguy cơ, người bị phơi nhiễm nghề nghiệp phải được chuyển đến cơ sở y tế gần nhất đủ điều kiện để tư vấn và điều trị dự phòng bằng thuốc ARV đúng thời gian quy định. 

Đồng thời, đơn vị sử dụng lao động có trách nhiệm lập, hoàn tất hồ sơ quản lý phơi nhiễm nghề nghiệp, bệnh nghề nghiệp và thực hiện báo cáo theo đúng quy định của pháp luật, nhằm phục vụ công tác theo dõi, quản lý và bảo đảm quyền lợi cho người lao động.

 3. Trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc dự phòng cho phơi nhiễm nghề nghiệp

Theo Khoản 2, Điều 7 Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015, người sử dụng lao động có trách nhiệm trong công tác dự phòng phơi nhiễm nghề nghiệp, bao gồm:

• Xây dựng, tổ chức thực hiện và chủ động phối hợp với các cơ quan, tổ chức trong việc bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động tại nơi làm việc thuộc phạm vi trách nhiệm của mình cho người lao động và những người có liên quan; đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp cho người lao động; 
• Tổ chức huấn luyện, hướng dẫn các quy định, nội quy, quy trình, biện pháp bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động; trang bị đầy đủ phương tiện, công cụ lao động bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động; thực hiện việc chăm sóc sức khỏe, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp; thực hiện đầy đủ chế độ đối với người bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp cho người lao động; 
• Không được buộc người lao động tiếp tục làm công việc hoặc trở lại nơi làm việc khi có nguy cơ xảy ra tai nạn lao động đe dọa nghiêm trọng tính mạng hoặc sức khỏe của người lao động;
• Thực hiện việc khai báo, điều tra, thống kê, báo cáo tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, sự cố kỹ thuật gây mất an toàn, vệ sinh lao động nghiêm trọng; thống kê, báo cáo tình hình thực hiện công tác an toàn, vệ sinh lao động; chấp hành quyết định của thanh tra chuyên ngành về an toàn, vệ sinh lao động;